TEATR NA PUSTYNI

Ostatnim razem piliśmy kawę po Turecku, czas jednak najwyższy opuścić zaułki XIV-wiecznego Stambułu i udać się w nie mniej tajemnicze rejony – w kolejną „podróż” zapraszam na Czarny Ląd, a dokładniej jego północno-zachodnie rejony.

  • Ahellil, czyli gatunek poetycko-muzyczny z Algierii

Ahellil stanowi rodzaj wizytówki społeczności Zenete z regionu Gourara. Tworzy ją około 5 tysięcy osób: Berberów, Arabów i ludzi pochodzących z Sudanu, mieszkających w około stu oazach znajdujących się w południowo-zachodnim regionie Algierii. Ahellil wykonywane jest regularnie zarówno podczas świąt religijnych, jak i świeckich, w czasie pielgrzymek, ale też wesel, czy innych uroczystości grupowych. Ceremonia Ahellil ściśle związana jest z rolniczym stylem życia społeczności Zenete i symbolizuje głębokie więzi łączące ludzi zmagających się z surowym, pustynnym klimatem. Za pomocą Ahellil plemiona Zenete przekazują także z pokolenia na pokolenie swoją historię oraz wartości, do których zalicza się zagrożony wymarciem język przekazu.

Ten, będący połączeniem poezji, śpiewu polifonicznego, muzyki i tańca, gatunek jest wykonywany przez flecistę (bengri), śpiewaka oraz chór liczący do stu osób. Tradycyjnie chór otaczał zwartym kręgiem pieśniarza i przesuwał się powoli dookoła, jednocześnie klaszcząc w dłonie; obecnie występ ma charakter bardziej statyczny. Niezmienny pozostał jednak trójstopniowy podział: część pierwsza (lemserreh) trwa do późnej nocy, po niej następuje aougrout ciągnący się aż do brzasku, ostatnia zaś jest tra, kończąca się o świcie.

Ahellil składa się z serii pieśni, których kolejność wyznacza instrumentalista lub pieśniarz. Lemserreh to głównie krótkie, popularne utwory śpiewane przez wszystkich i dla wszystkich, część druga zarezerwowana jest dla tylko doświadczonych muzyków, kolejnego dnia doczekają natomiast jedynie najznakomitsi wykonawcy.

Podobną konstrukcję ma również występ pieśniarza, rozpoczynający się od instrumentalisty nadającego ton chórowi. Po nim następuje właściwa część z akompaniamentem chóru podkreślającym wybrane frazy pieśni; ostatnim elementem jest utwór przechodzący z crescendo w harmonijny i pełen mocy finał.

  • Epos T’heydinn z Mauretanii

Na epos T’heydinn składaja się dziesiątki wierszy i poematów, opiewających bohaterskie czyny mauretańskich emirów i sułtanów, a także wychwalających tradycyjne wartości, będące fundamentem modelu życia mauretańskiej społeczności. Stanowi również literacką i artystyczną prezentację dialektu Hassanija.

Griocia więc afrykańscy bardowie recytują epos z towarzyszeniem tradycyjnych instrumentów: lutnii, harfy i kotła. Ich poezja służy przekazaniu z ojca na syna tradycyjnych umiejętności i wiedzy, ale przede wszystkim szerzeniu unikalnej kultury, zacieśnianiu więzi społecznych oraz promocji pokoju i wzajemnego wsparcia. Recytacje odbywają się bowiem przy okazji wielu uroczystości i stają się pretekstem do spotkań rodzinnych, a także regionalnych zjazdów plemiennych.

Nie jest jednak łatwo zostać griotem. Zanim młodzi recytatorzy zostaną wprowadzeni w tajniki tradycji poetyckiej, opanować muszą sztukę gry na instrumentach. Dopiero później ich ojcowie przekażą im wszelkie techniki opowiadania, czyli co zrobić, aby słuchacz pozostał skupiony przez cały czas i wyniósł jak najwięcej z owego doświadczenia. T’heydinn trwale wiąże griotów z ich rodzinnym plemieniem poprzez wykonywany przez nich repertuar, nieco inny dla każdej rodziny.